دانشگاه شیراز مجله مطالعات آموزش و یادگیری 2228-5075 18 1 2026 03 21 relationships between parental rejection, coping with peer rejection, and school adjustment in adolescent girls and boys: A moderated mediation model روابط بین طرد والدینی، مقابله با طرد از جانب همسالان و سازگاری با مدرسه در نوجوانان دختر و پسر: یک مدل میانجیگری تعدیل‌شده 22 1 8622 10.22099/jsli.2026.8622 FA زهرا محمدی دانشجوی کارشناسی ارشد، روانشناسی تربیتی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. امید شکری دانشگاه شهید بهشتی جلیل فتح آبادی دانشیار گروه روانشناسی تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. Journal Article 2025 08 30 Aim: This study aimed to test the mediating role of coping with peer rejection in the relationship between parental rejection and school adjustment among adolescent girls and boys, using a moderated mediation model. Method: In this correlational study, 322 junior high school students (171 boys and 151 girls) were selected through convenience sampling in Zanjan, Iran, during the 2024–2025 academic year. Participants completed the Parental Acceptance-Rejection Questionnaire (Rohner, 2005), the Coping with Rejection Experiences Survey (Sandstrom, 2004), and the School Adjustment Inventory (Sinha & Singh, 1993). The moderated mediation model was tested using the SPSS. Findings: The results supported the hypothesized partial mediation of coping with peer rejection in the relationship between parental rejection and school adjustment for both girls and boys. The moderated mediation analysis further indicated that the mediating effect of coping with peer rejection was similar across genders. Conclusion: Overall, consistent with Bronfenbrenner’s ecological systems theory, the findings demonstrated that the experience of parental rejection undermines school adjustment in adolescents by eliciting maladaptive coping strategies in response to peer rejection. This psychological process appears to be similar for both male and female adolescents. هدف: هدف این پژوهش، آزمون نقش میانجیگر مقابلۀ با طرد از جانب همسالان در رابطۀ بین طرد والدینی و سازگاری با مدرسه در نوجوانان دختر و پسر، با استفاده از یک مدل میانجیگری تعدیل‌شده بود. روش: در این پژوهش همبستگی، ۳۲۲ دانش‌آموز دورۀ اول متوسطه (۱۷۱ پسر و ۱۵۱ دختر) در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ در شهر زنجان با روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. شرکت‌کنندگان پرسشنامه‌های پذیرش-طرد والدین (Rohner, 2005)، زمینه‌یابی مقابله با تجارب طرد (Sandstrom, 2004) و سازگاری مدرسه‌ای (Sinha & Singh, 1993) را تکمیل کردند. مدل میانجیگری تعدیل‌شده با استفاده از بستة آماری SPSS آزمون شد. یافته‌ها: نتایج از فرضیۀ میانجیگری نسبی مقابلۀ با طرد از جانب همسالان در رابطۀ بین طرد والدینی و سازگاری با مدرسه برای هر دو جنس حمایت کرد. تحلیل میانجیگری تعدیل‌شده نیز نشان داد که اثر میانجی‌گری مقابلۀ با طرد از جانب همسالان در دو جنس مشابه بود. نتیجه‌گیری: در مجموع، همسو با نظریۀ سیستم‌های بوم‌شناختی برانفن‌برنر، یافته‌ها نشان داد که تجربۀ طرد والدینی از طریق فراخوانی راهبردهای مقابلۀ ناانطباقی در واکنش به طرد همسالان، سازگاری با مدرسه را در نوجوانان تضعیف می‌کند. به نظر می‌رسد این فرایند روان‌شناختی برای نوجوانان دختر و پسر مشابه است.

https://jsli.shirazu.ac.ir/article_8622_f1f405db08d48b22881597bf63fbea26.pdf

دانشگاه شیراز مجله مطالعات آموزش و یادگیری 2228-5075 18 1 2026 03 21 The Role of Basic Psychological Needs in Passive and Active Procrastination with the Mediation of Cognitive and Emotional Self-Regulation نقش نیازهای اساسی روان‌شناختی در اهمال‌کاری منفعل و فعال با واسطه‌گری خودتنظیمی شناختی و هیجانی 23 42 8613 10.22099/jsli.2026.8613 FA محبوبه فولادچنگ دانشیار دانشگاه شیراز سهیلا سهرابی گودال چشمه - خ یاسر - ک 40 - فرعی دوم - پلاک ۶ - طبقه سوم - سهرابی Journal Article 2023 11 22 The aim of the this study was to investigate the mediating role of cognitive and emotional self-regulation in the relationship between basic psychological needs and both passive and active procrastination. The statistical population of this study included all male and female students at Shiraz University who were enrolled during the academic year 2021-2022. Among them, a total of 322 participants (184 females and 138 males) were selected using convenience sampling. They completed the following scales: Pure Procrastination Scale (Steel, 2010), Active Procrastination Scale (Choi & Moran, 2009), Basic Psychological Needs Satisfaction Scale (Gagné, 2003), Cognitive Self-Regulation Questionnaire (Bouffard et al., 1995), and Emotion Regulation Questionnaire (Gross & John, 2003). The results using Structural Equation Modeling indicated that basic psychological needs directly influence the decrease of passive procrastination and the increase of active procrastination, as well as indirectly through cognitive self-regulation strategies. Additionally, these needs affect passive procrastination through the emotional component of cognitive reappraisal. Overall, the findings of this research highlight the importance of considering the role of basic psychological needs and cognitive self-regulation in reducing passive procrastination and increasing active procrastination. هدف پژوهش حاضر بررسی نقش واسطه‌ای خودتنظیمی شناختی و هیجانی در رابطه‌ میان نیازهای اساسی روان‌شناختی و اهمال‌کاری منفعل و فعال بود. جامعه آماری پژوهش حاضر را تمامی دانشجویان دختر و پسر دانشگاه شیراز تشکیل می‌دهند که در سال 1400-1401 به تحصیل اشتغال داشتند. از میان این افراد، تعداد 322 نفر (184 زن و 138 مرد) به شیوه نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند و مقیاس‌های اهمال‌کاری خالص (استیل، 2010)، اهمال‌کاری فعال (چویی و موران، 2009)، ارضای نیازهای اساسی روان‌شناختی (گانیه، 2003)، پرسشنامه‌های خودتنظیمی شناختی (بوفارد و همکاران، 1995) و تنظیم هیجان (گراس و جان، 2003) را تکمیل کردند. نتایج استفاده از روش مدل‌یابی معادلات ساختاری نشان داد که نیازهای اساسی روان‌شناختی هم به صورت مستقیم و هم با واسطه‌ راهبرد خودتنظیمی شناختی بر کاهش اهمال‌کاری منفعل و افزایش اهمال‌کاری فعال تاثیر دارد. همچنین، این نیازها از طریق مولفه هیجانی ارزیابی مجدد شناختی بر اهمال‌کاری منفعل تاثیر دارند. در مجموع، یافته‌های این پژوهش، بیانگر اهمیت توجه به نقش نیازهای اساسی‌ روان‌شناختی و خودتنظیمی شناختی در کاهش اهمال‌کاری منفعل و افزایش اهمال‌کاری فعال است.

https://jsli.shirazu.ac.ir/article_8613_9ef31c39c824060afc9058c74c13359b.pdf

دانشگاه شیراز مجله مطالعات آموزش و یادگیری 2228-5075 18 1 2026 03 21 Factors affecting the actual use of artificial intelligence in education with the mediating role of adaptability to artificial intelligence and the moderating role of stickiness to traditional education among Azad University professors. عوامل موثر بر استفاده واقعی از هوش مصنوعی در آموزش با نقش میانجی تطبیق‌پذیری با هوش مصنوعی و تعدیلگر دلبستگی به آموزش سنتی در میان اساتید دانشگاه آزاد 43 66 8642 10.22099/jsli.2026.8642 FA علیرضا صارمی استاد مدعو، دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه آزاد، داراب، ایران 0000-0003-4988-3329 علیرضا رمضان پور استاد مدعو، دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه آزاد، داراب، ایران. زیبا سیرجانی دانشجوی کارشاسی ارشد، دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه آزاد، داراب، ایران. Journal Article 2025 11 03 The aim of the present study is to determine the factors affecting the actual use of artificial intelligence with the mediating role of adaptability to artificial intelligence and moderating Stickiness to traditional education among university professors. Based on the literature, the variables of cost effectiveness, technology-task fit, performance expectation, security, and privacy concerns were identified as effective factors. The type of research is descriptive-correlational. The statistical population of the study is Islamic Azad University professors in the southern and eastern counties of Fars province. The stratified sampling method and sample size were estimated based on Gpower software. Standard questionnaires were used to collect data. The results of the structural equation model in PLS software showed that cost effectiveness, technology-task fit, and performance expectations have an effect on adaptability to artificial intelligence and actual use of artificial intelligence. Security and privacy concerns have a negative effect on adaptability to artificial intelligence; but its effect on actual use of artificial intelligence was rejected. Adaptability to artificial intelligence has an effect on actual use of artificial intelligence. Mediating variables showed that adaptability to AI has a mediating role between the research variables. Finally, the moderating effect of Stickiness to traditional education in the causal relationship between adaptability to AI and actual use of AI was confirmed. هدف از پژوهش حاضر تعیین عوامل موثر بر استفاده واقعی از هوش مصنوعی با نقش میانجی تطبیق‌پذیری با هوش مصنوعی و تعدیلگر دلبستگی به آموزش سنتی در میان اساتید دانشگاه است. بر اساس ادبیات، متغیرهای اثربخشی هزینه، تناسب فن‌آوری- وظیفه، انتظار عملکرد، امنیت و نگرانی‌های حفظ حریم خصوصی به عنوان عوامل موثر شناسایی شدند. نوع پژوهش توصیفی-همبستگی است. جامعه آماری پژوهش اساتید دانشگاه آزاد اسلامی شهرستان‌های جنوب و شرق استان فارس است. روش نمونه‌گیری طبقه‌ای و حجم نمونه بر اساس نرم‌افزار Gpower برآورد شد. برای جمع‌آوری داده‌ها از پرسشنامه‌های استاندارد استفاده گردید. نتایج حاصل از مدل معادلات ساختاری در نرم‌افزار پی‌ال‌اس نشان داد که اثربخشی هزینه، تناسب فن‌آوری- وظیفه وانتظار عملکرد بر تطبیق‌پذیری با هوش مصنوعی و استفاده واقعی از هوش مصنوعی تاثیر دارند. امنیت و نگرانی‌های حفظ حریم خصوصی بر تطبیق‌پذیری با هوش مصنوعی تاثیر منفی دارد؛ اما تاثیر آن بر استفاده واقعی از هوش مصنوعی رد شد. تطبیق‌پذیری با هوش مصنوعی بر استفاده واقعی از هوش مصنوعی تاثیر دارد. متغیرهای میانجی نشان داد که تطبیق‌پذیری با هوش مصنوعی بین متغیرهای پژوهش نقش میانجی دارد. در نهایت، اثر تعدیلگر دلبستگی به آموزش سنتی در رابطه علی تطبیق‌پذیری با هوش مصنوعی بر استفاده واقعی از هوش مصنوعی تایید شد.

https://jsli.shirazu.ac.ir/article_8642_87ecaf540b6b099dcb88f10df32b5a5f.pdf

دانشگاه شیراز مجله مطالعات آموزش و یادگیری 2228-5075 18 1 2026 03 21 Examining the causal structure between sense of belonging to school and self-regulated learning: The mediating role of moral identity بررسی ساختار علی میان حس تعلق به مدرسه و یادگیری خودتنظیمی: نقش واسطه‌ای هویت اخلاقی 67 82 8612 10.22099/jsli.2026.8612 FA شیرین احمدی استادیار روانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران 0000-0003-0189-9575 حسین تقوی دانشیار، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران Journal Article 2025 10 18 The present study aimed to investigate the causal structural relationships between school belonging and self-regulated learning, with the mediating role of moral identity. The research design was descriptive and correlational in nature. The statistical population consisted of all male high school students (second secondary level) studying in public schools in Ardabil during the academic year 2021. A sample of 250 students was selected through convenience sampling and completed the Self-Regulated Learning, Moral Identity, and School Belonging questionnaires online. Data were analyzed using Structural Equation Modeling (SEM) with LISREL 8 software. The results indicated an acceptable fit of the research model. Findings showed that school belonging had a direct and positive effect on both self-regulated learning and moral identity. Moral identity also had a direct and positive effect on self-regulated learning. Moreover, moral identity played a mediating role in the relationship between school belonging and self-regulated learning. Based on the results of the present study, designing and implementing school based programs that simultaneously enhance students' sense of school belonging and foster their moral identity can be employed as an effective strategy to improve self regulated learning abilities and academic achievement. پژوهش حاضر با هدف بررسی ساختار علّی میان حس تعلق به مدرسه و یادگیری خودتنظیمی با نقش واسطه‌ای هویت اخلاقی انجام گرفت. طرح مورد استفاده توصیفی و از نوع همبستگی بود. جامعه آماری پژوهش حاضر را کلیه دانش‌آموزان پسر دوره‌ متوسطه دوم مشغول به تحصیل در مدارس دولتی شهر اردبیل در سال 1400 تشکیل داد. تعداد 250 نفر از این افراد به شیوه نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شده و به صورت آنلاین به پرسش‌نامه‌های یادگیری خودتنظیمی، هویت اخلاقی و حس تعلق به مدرسه پاسخ دادند. داده‌ها با استفاده از آزمون‌ آماری مدل‌یابی معادلات ساختاری با نرم افزار Lisrel.8 تحلیل شد. نتایج حاکی از برازش مناسب مدل پژوهش بود. براساس یافته‌ها، حس تعلق به مدرسه بر خودتنظیمی یادگیری و هویت اخلاقی اثر مستقیم و مثبت دارد. هویت اخلاقی اثرمستقیم و مثبت بر خودتنظیمی یادگیری دارد. همچنین هویت اخلاقی در رابطه بین حس تعلق به مدرسه و یادگیری خودتنظیمی نقش میانجی‌گری ایفا می‌کند. بر اساس نتایج پژوهش حاضر، طراحی و اجرای برنامه‌های مدرسه‌محور که همزمان به تقویت حس تعلق دانش‌آموزان و پرورش هویت اخلاقی آنان می‌پردازد، می‌تواند به عنوان یک راهبرد مؤثر در بهبود توانایی خودتنظیمی یادگیری و پیشرفت تحصیلی به کار گرفته شود.

https://jsli.shirazu.ac.ir/article_8612_53b86c83c956ef34312eb585db2a9316.pdf

دانشگاه شیراز مجله مطالعات آموزش و یادگیری 2228-5075 18 1 2026 03 21 Identifying and Ranking Factors Affecting The Adoption of Artificial Intelligence in Education شناسایی و رتبه بندی عوامل موثر بر پذیرش هوش مصنوعی در آموزش 83 108 8644 10.22099/jsli.2026.8644 FA نازیلا خطیب زنجانی دانشیار برنامه ریزی آموزش از دور گروه علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور، ایران مهسا کریمی 2- دانشجوی دکتری برنامه ریزی آموزش از راه دور، دانشگاه پیام نور، واحد امارات Journal Article 2025 09 08 Background and Objective: This study explores factors influencing the acceptance of artificial intelligence (AI) in education and proposes a localized model to encourage its adoption in Iran’s educational system. Recognizing the transformative role of AI in advancing education, the research aims to develop practical strategies to boost acceptance and effective utilization of this technology. By analyzing key influencing factors, the study seeks to address challenges and promote AI integration in educational environments. Methodology: A sequential mixed-method approach was employed. In the qualitative phase, meta-synthesis and Delphi techniques were used to identify and refine initial indicators. The research drew upon scientific documents, articles, and insights from 17 experts specializing in AI, educational sciences, and technology management, selected via purposive sampling. In the quantitative phase, 319 professors of educational sciences at Tehran universities were surveyed using a staged cluster sampling method. A 73-item questionnaire, derived from qualitative findings, was distributed. Statistical methods validated the instrument, and data were analyzed using MaxQDA2018, SPSS, and SmartPLS software. Findings: Findings revealed four dimensions influencing AI acceptance: individual (attitude, experience, technology literacy, self-efficacy), organizational (culture, management, infrastructure), technological (ease of use, performance, security, privacy), and educational (usefulness, teacher role impact, flexibility). Among these, the technological dimension scored highest (AVE 0.63), while the organizational dimension ranked lowest (AVE 0.52). Conclusion: The study concludes that emphasizing technological aspects while strengthening individual, educational, and organizational factors is key to ensuring successful AI adoption and utilization in educational systems. زمینه و هدف: این پژوهش با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر پذیرش هوش مصنوعی در آموزش و ارائه یک مدل بومی برای ارتقاء استفاده از این فناوری در نظام آموزشی ایران انجام شده است. با توجه به نقش کلیدی هوش مصنوعی در توسعه آموزش، این مطالعه تلاش دارد تا با تحلیل دقیق عوامل مرتبط، راهبردهایی کاربردی برای افزایش پذیرش و بهره‌برداری مؤثر از این فناوری در محیط‌های آموزشی کشور ارائه دهد. روش‌شناسی: این مطالعه با رویکرد آمیخته متوالی و روش اکتشافی انجام شد. در بخش کیفی، از تکنیک فراترکیب و دلفی برای شناسایی و غربال‌گری شاخص‌های اولیه استفاده گردید. جامعه آماری شامل اسناد علمی، مقالات و ۱۷ خبره در حوزه‌های هوش مصنوعی، علوم تربیتی و مدیریت فناوری بود که به صورت هدفمند انتخاب شدند. در بخش کمی، ۳۱۹ استاد علوم تربیتی دانشگاه‌های شهر تهران به روش خوشه‌ای مرحله‌ای انتخاب شدند و یک پرسشنامه ۷۳ گویه‌ای که بر اساس یافته‌های کیفی طراحی شده بود، بین آنان توزیع شد. روایی و پایایی ابزار با روش‌های آماری تأیید شد و داده‌ها با نرم‌افزارهای MaxQDA2018، SPSS و SmartPLS تحلیل گردید. یافته‌ها: نتایج نشان داد چهار بعد اصلی در پذیرش هوش مصنوعی نقش دارند: فردی (نگرش، تجربه قبلی، سواد فناوری، خودکارآمدی)، سازمانی (فرهنگ سازمانی، مدیریت، زیرساخت‌ها)، تکنولوژیکی (سهولت استفاده، عملکرد، امنیت و حریم خصوصی) و آموزشی (مفید بودن، تأثیر بر نقش یاددهنده، انعطاف‌پذیری). تحلیل شاخص AVE نشان داد بعد تکنولوژیکی (0.63) بیشترین و بعد سازمانی (0.52) کمترین اولویت را دارند. نتیجه‌گیری: برای پذیرش موفق هوش مصنوعی در آموزش، تمرکز بر عوامل تکنولوژیکی ضروری است. همچنین، تقویت ابعاد فردی، آموزشی و سازمانی به طور همزمان می‌تواند به بهبود پذیرش و بهره‌برداری از این فناوری در نظام آموزشی کشور کمک کند.

https://jsli.shirazu.ac.ir/article_8644_3f5aa3d1e119291e7d4745939790bdc8.pdf

دانشگاه شیراز مجله مطالعات آموزش و یادگیری 2228-5075 18 1 2026 03 21 The effectiveness of positive mindset training based on the PROSPER model on academic flow اثربخشی آموزش آمایه ذهنی مثبت مبتنی بر مدل PROSPER بر شیفتگی تحصیلی 109 128 8643 10.22099/jsli.2026.8643 FA فاطمه حاجیان فروشانی گروه روانشناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران مجید صدوقی گروه روانشناسی ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران Journal Article 2025 11 28 The present study examined the effectiveness of Positive Mindset training based on the PROSPER model on academic flow in female students. A quasi-experimental pretest–posttest–follow-up design with a control group was used. The statistical population included all eighth-grade girls in Khomeini Shahr during the 2024–2025 academic year. Due to the field-based nature of the study and practical constraints, two intact classes were selected through convenience sampling and randomly assigned to the experimental (n = 27) and control (n = 26) groups. The experimental group participated in nine 60-minute sessions focused on the seven Positive Mindset skills, whereas the control group received no intervention. Academic flow was assessed with the Academic Flow Questionnaire and data were analyzed using two-factot mixed analysis of variance (Mixed ANOVA) in SPSS. The results revealed a significant group × time interaction, indicating that the experimental group showed a significant increase in academic flow from pretest to posttest compared to the control group. However, this advantage diminished at follow-up, and the experimental group’s scores returned to a level close to baseline. Accordingly, Positive Mindset training based on the PROSPER model may be beneficial for enhancing students’ academic flow, although maintaining its effects appears to require supplementary interventions. هدف پژوهش حاضر، بررسی اثربخشی آموزش آمایه‌‌ذهنی مثبت مبتنی‌بر مدل PROSPER بر شیفتگی تحصیلی دانش‌آموزان دختر بود. پژوهش به روش شبه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری و با گروه کنترل اجرا شد. جامعه آماری شامل تمامی دانش‌آموزان دختر پایه هشتم خمینی‌شهر در سال تحصیلی ۱۴۰4–۱۴۰3 بود. با توجه به ماهیت پژوهش میدانی و محدودیت‌های اجرایی، دو کلاس دست‌نخورده به‌صورت در دسترس انتخاب و بصورت تصادفی به گروه‌های آزمایش (۲۷ نفر) و کنترل (۲۶ نفر) گمارده شدند. گروه آزمایش طی ۹ جلسه ۶۰ دقیقه‌ای آموزش مهارت‌های هفتگانه آمایه‌ذهنی مثبت را دریافت کرد و گروه کنترل مداخله‌ای نداشت. برای سنجش شیفتگی تحصیلی از پرسش‌نامه شیفتگی تحصیلی استفاده شد و داده‌ها با تحلیل واریانس آمیخته در نرم‌افزار SPSS تحلیل شد. نتایج نشان داد اثر اصلی زمان و نیز تعامل گروه و زمان در شیفتگی تحصیلی معنی‌دار است. مقایسه‌های بین‌گروهی نشان داد که گروه آزمایش در پس‌آزمون افزایش معنی‌دار و کوتاه‌مدتی در نمرات شیفتگی تحصیلی نسبت به گروه کنترل داشته است. با این حال، این برتری در مرحله پیگیری از بین رفته و نمرات گروه آزمایش به‌ سطحی نزدیک به خط پایه بازگشت. بر این اساس، مداخله مذکور می‌تواند در ارتقای شیفتگی تحصیلی دانش‌آموزان سودمند باشد، هرچند تداوم اثر آن مستلزم مداخلات تکمیلی است.

https://jsli.shirazu.ac.ir/article_8643_7d6b97620c8b3d3c28262694098e4bf7.pdf

دانشگاه شیراز مجله مطالعات آموزش و یادگیری 2228-5075 18 1 2026 03 21 Conceptual Analysis of Creative Thinking and the Derivation of Educational Implications for Its Cultivation. تحلیل مفهوم تفکر خلاق و ارائه دلالت‌هایی تربیتی در جهت پرورش آن 158 129 8641 10.22099/jsli.2026.8641 FA امیررضا نجفوند دریکوندی گروه فلسفه تعلیم و تربیت، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران سید جلال هاشمی گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران سمیه پاپی گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889- 14665 تهران، ایران Journal Article 2026 01 14 Creative thinking is a cognitive process that fosters the development of multifaceted abilities such as critical thinking, problem-solving, and mental flexibility; however, despite its importance, its characteristics and antecedents remain incompletely identified. This study aimed to analyze the concept of creative thinking using Walker and Avant’s conceptual analysis approach and to provide educational implications for its cultivation among students. The study followed Walker and Avant’s (2005) conceptual analysis model in eight steps, and systematic searches were conducted in multiple scientific databases (PubMed, Web of Science, Scopus, Google Scholar, Noormags, Magiran, and SID) using relevant keywords up to July 2025. The findings showed that creative thinking in students enhances the effective use of cultural and technological resources to generate novel ideas, and that the antecedents and consequences of creative thinking involve a complex interplay of individual, cognitive, educational, and socio-cultural factors that continuously interact to create a conducive environment for creativity. To operationalize the findings, several educational implications were derived, including cultivating mental flexibility, promoting digital and multimedia creativity, strengthening tolerance for ambiguity, and enhancing the expression of individual differences, which can guide educators in teaching creative thinking. Overall, this study examined the various dimensions of creative thinking and provided a systematic framework and guiding principles for its implementation in student development, offering a scientific and systematic understanding of creative thinking and its enactment in student growth that enables practical application in educational and developmental settings. تفکر خلاق فرایندی ذهنی است که باعث رشد و تقویت توانایی‌های چندجانبه مانند تفکر انتقادی، توانایی حل مسئله و انعطاف‌پذیری ذهنی می‌شود، اما با وجود اهمیت این پدیده، ویژگی‌ها و پیش‌زمینه‌های آن به طور کامل شناسایی نشده‌اند. هدف این پژوهش تحلیل مفهوم تفکر خلاق با استفاده از رویکرد واکر و آوانت و ارائه دلالت‌هایی تربیتی برای پرورش آن در دانش‌آموزان بود. پژوهش براساس مدل تحلیل مفهوم واکر و آوانت (2005) در هشت مرحله انجام شد و با جست‌وجو در پایگاه‌های علمی مختلف شامل PubMed، Web of Science، Scopus، Google Scholar، Noormags، Magiran و SID با استفاده از کلیدواژه‌های مرتبط اجرا گردید. یافته‌ها نشان داد که تفکر خلاق در دانش‌آموزان توانایی آن‌ها را در استفاده مؤثر از منابع فرهنگی و فناوری برای تولید ایده‌های نو افزایش می‌دهد و پیشایندها و پیامدهای تفکر خلاق در دانش‌آموزان ترکیبی از عوامل فردی، شناختی، آموزشی ـ تربیتی و اجتماعی ـ فرهنگی هستند که در تعامل مستمر با یکدیگر زمینه رشد خلاقیت را فراهم می‌آورند. در راستای کاربردی‌سازی یافته‌ها، برخی دلالت‌های تربیتی مستخرج شامل پرورش انعطاف‌پذیری ذهنی، پرورش خلاقیت دیجیتال و چندرسانه‌ای، تقویت توان تحمل ابهام و تقویت ابراز تفاوت فردی بودند که می‌توانند راهنمای عمل مربیان در آموزش تفکر خلاق به دانش‌آموزان باشند. در نهایت، پژوهش حاضر با بررسی ویژگی‌های مختلف مفهوم تفکر خلاق، اصولی را به‌عنوان راهنمای آموزش و نقشه راه به‌کارگیری تفکر خلاق در عرصه پرورش دانش‌آموزان ارائه کرد و زمینه دستیابی به دیدگاهی سیستماتیک و علمی نسبت به این مفهوم و کنشگری در پرورش آن را فراهم ساخت و امکان بهره‌برداری کاربردی در محیط‌های آموزشی و تربیتی را نیز مهیا نمود.

https://jsli.shirazu.ac.ir/article_8641_2d030351ed3cb4f8cea941d1d3eadee1.pdf

دانشگاه شیراز مجله مطالعات آموزش و یادگیری 2228-5075 18 1 2026 03 21 The Relationship between Parental Acceptance-Rejection and Students’ Test Anxiety: The Mediating Role of Negative and Positive Automatic Thoughts رابطه پذیرش- طرد والدین و اضطراب امتحان: نقش واسطه‌ای افکار خودآیند منفی و مثبت 184 161 8745 10.22099/jsli.2026.8745 FA فاطمه رنجبران کارشناسی ارشد روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران فریده یوسفی عضو هیات علمی دانشگاه شیراز Journal Article 2024 08 11 In this study, the relationship between parental acceptance-rejection dimensions and students' test anxiety with mediation of negative and positive automatic thoughts in the form of a causal model was investigated. The study method was descriptive-correlation. The study participants were 369 high school girls and boys (10th and 11th grades) of public schools in Shiraz city in the academic year of 1402-1403, who were selected by random multi-stage cluster sampling. The Parental Acceptance-Rejection Questionnaire, the Test Anxiety Inventory, and the Children’s Automatic Thoughts Scale-Negative/Positive were used as study instruments. The relationship between the variables was studied by the path analysis method. Results showed that all the dimensions of parental acceptance-rejection directly and significantly predict negative automatic thoughts, and the dimensions of warmth/affection and undifferentiated rejection significantly predict positive automatic thoughts. Also, there was a direct and significant relationship between the dimensions of warmth/affection and undifferentiated rejection with test anxiety. Based on the results, both negative and positive automatic thoughts significantly predict test anxiety. Negative and positive automatic thoughts played a mediating role in the relationship between the dimensions of parental acceptance-rejection and test anxiety. According to the findings of this research, it can be concluded that increasing parental acceptance and decreasing parental rejection can lead to a decrease in negative automatic thoughts, an increase in positive automatic thoughts and a decrease in exam anxiety. در این پژوهش، رابطه ابعاد پذیرش- طرد والدین و اضطراب امتحان دانش‌آموزان با واسطه‌گری افکار خودآیند منفی و مثبت در قالب یک مدل علّی مورد بررسی قرار گرفت. روش پژوهش از نوع توصیفی _ همبستگی بود. شرکت‌کنندگان پژوهش 369 نفر از دانش‌آموزان دختر و پسر دوره دوم متوسطه (دهم، یازدهم) مدارس دولتی شهر شیراز در سال تحصیلی 1403-1402 بودند که به روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای چند مرحله‌ای انتخاب شدند. پرسش‌نامه پذیرش- طرد والدین روهنر، پرسش‌نامه اضطراب امتحان اسپیلبرگر و مقیاس افکار خودآیند منفی و مثبت کودکان هوگندورن و همکاران، به‌عنوان ابزارهای پژوهش مورد استفاده قرار گرفتند. بررسی رابطه میان متغیرها در قالب تحلیل مسیر انجام شد. یافته‌ها نشان دادند، همه ابعاد پذیرش- طرد والدین به‌طور مستقیم و معنی‌دار افکار خودآیند منفی را پیش‌بینی می‌کنند و دو بعد گرمی/ محبت و طرد نامتمایز به‌طور معنی‌دار افکار خودآیند مثبت را پیش‌بینی می‌کنند. همچنین، رابطه مستقیم و معنی‌داری میان ابعاد گرمی/ محبت و طرد نامتمایز با اضطراب امتحان وجود دارد. براساس یافته‌ها، هم افکار خودآیند منفی و هم افکار خودآیند مثبت به‌طور معنی‌دار اضطراب امتحان را پیش‌بینی کردند. افکار خودآیند منفی و مثبت دارای‌ نقـش‌ واسـطه‌گـری‌ در بـین‌ ابعاد پذیرش- طرد والدین و اضطراب امتحان بودند. با توجه ‌به یافته‌های پژوهش حاضر می‌توان نتیجه گرفت که افزایش پذیرش والدین و کاهش طرد آن‌ها می‌تواند کاهش افکار خود آیند منفی، افزایش افکار خودآیند مثبت و کاهش اضطراب امتحان را به دنبال داشته باشد.

https://jsli.shirazu.ac.ir/article_8745_f578a8e615b780008b66d0c55f4762e4.pdf

دانشگاه شیراز مجله مطالعات آموزش و یادگیری 2228-5075 18 1 2026 03 21 The Relationship between School Ethos, Parent-Child Communication, Peer Pressure and Students’ Adjustment: The Mediating Role of Gender Identity ر ابطة منشور اخلاقی مدرسه، ارتباط والد-فرزندی و فشار همسالان با سازگاری مدرسه در دانش‌آموزان: نقش واسطه‌ای هویت جنسیتی 208 185 8657 10.22099/jsli.2026.8657 FA معصومه زارع دانشگاه شیراز بهرام جوکار عضو هیئت علمی مسعود حسین چاری دانشگاه کرمان محبوبه فولادچنگ دانشگاه شیراز راضیه شیخ الاسلامی دانشگاه شیراز،گروه روانشناسی تربیتی Journal Article 2024 05 24 The aim of the present study was to determine the mediating role of gender identity in the relationship between environmental-social antecedents and adjustment in a group of junior high school students in Shiraz who were studying in the academic year 1400-1401. The research design was a correlational type, and the participants were 472 people (234 girls and 238 boys) from the eighth and ninth grades of junior high school who were selected using a random cluster sampling method and completed the scales of parent-child communication, school code of ethics, peer pressure, gender identity, and school adjustment. To test the research model, the statistical method of structural equation modeling was used. The results indicated a favorable fit of the research model. The findings showed that; father-child relationship could predict adjustment through the mediating role of gender identity. Mother-child relationships and school code of ethics also predicted adjustment. Finally, peer pressure positively and significantly predicted the intergroup bias component of gender identity, but it did not play a role in adjustment. The findings of the study indicated that parent-child interactions and the middle school environment play a more important role than peer pressure in students' adjustment, both directly and through the impact it has on the formation of their gender identity. Therefore, it is necessary to emphasize the role of the quality of parent-child relationships in parenting, and education officials should also pay attention to the development of school moral systems. هدف پژوهش حاضر تعیین نقش واسطه‌ای هویت جنسیتی در رابطة بین پیشایندهای محیطی - اجتماعی و سازگاری در گروهی از دانش‌آموزان دورۀ متوسطۀ اول شهرستان شیراز است که سال تحصیلی 1400-1401 مشغول به تحصیل بوده اند. طرح پژوهش از نوع همبستگی بود و مدل پژوهش با استفاده از روش مدل‌یابی ساختاری بررسی شده است. شرکت‌کنندگان 472 نفر (234 دختر و 238 پسر) از دانش‌آموزان کلاس‌های هشتم و نهم دورة متوسطة اول بودند که به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای تصادفی انتخاب شدند و مقیاس‌های ارتباط والد – فرزندی، منشور اخلاقی مدرسه، فشار همسالان، هویت جنسیتی و سازگاری را تکمیل کردند. به منظور آزمون مدل از مدل معادلات ساختاری استفاده شد. نتایج بیانگر برازش مطلوب مدل پژوهش بود. یافته‌ها نشان دادند که؛ ارتباط پدر - فرزند از طریق نقش واسطه‌ای هویت جنسیتی توانست سازگاری را پیش‌بینی کند. ارتباط مادر - فرزند و منشور اخلاقی مدرسه نیز سازگاری را پیش‌بینی کردند. درنهایت فشار همسالان مؤلفة سوگیری بین‌گروهی از هویت جنسیتی را به طور مثبت و معناداری پیش‌بینی کرد، اما نقشی در سازگاری نداشت. یافته های پژوهش بیانگر آن بود که تعاملات والدین و فرزندان و نیز محیط مدرسه دوره متوسطه اول نقش مهمتری نسبت به فشار همسالان در سازگاری دانش آموزان دارد هم به صورت مستقیم و هم به واسطه تاثیری که بر شکل گیری هویت جنسیتی آنها دارد. بنابراین لازم است در فرزندپروری بر نقش کیفیت روابط والد – فرزند تاکید ورزید، همچنین متولیان امر تعلیم‌وتربیت در تدوین نظام‌های اخلاقی مدرسه توجه داشته باشند.

https://jsli.shirazu.ac.ir/article_8657_16431002db8654722be13e2141f925ab.pdf

دانشگاه شیراز مجله مطالعات آموزش و یادگیری 2228-5075 18 1 2026 03 21 The Mediating Role of Academic Hope and Academic Self-Efficacy in the Relationship between Perceived Parental Academic Expectations and Students' Academic Well-Being نقش میانجیگری امید تحصیلی و خودکارآمدی تحصیلی در رابطه بین انتظارات تحصیلی ادراک شده والدین و بهزیستی تحصیلی دانش آموزان 232 209 8806 10.22099/jsli.2026.8806 FA ابوالقاسم یعقوبی گروه روان‌شناسی، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران. زهرا امیرآبادی کارشناس ارشد، روانشناسی تربیتی، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران. Journal Article 2026 05 02 The present study aimed to examine the mediating role of academic hope and academic self-efficacy in the relationship between perceived parental academic expectations and students' academic well-being. The research employed a descriptive-correlational design utilizing Structural Equation Modeling (SEM). The statistical population comprised all lower secondary school students (grades 7–9) in Hamadan, Iran, during the 2024–2025 academic year. A total of 394 students were selected as the sample using a multi-stage cluster sampling method. Data were collected using the Perceived Parental Academic Expectations Scale , the Academic Well-Being Scale , the Academic Hope Scale , and the Academic Self-Efficacy Scale. Pearson correlation coefficients and Structural Equation Modeling were employed to analyze the data. The results indicated that the direct relationship between perceived parental academic expectations and academic well-being was not significant. However, the results of bootstrapping mediation tests revealed that both academic hope and academic self-efficacy significantly mediated the relationship between perceived parental academic expectations and academic well-being. Given the pivotal role of both students and families within the educational system, conducting further extensive research to enhance and cultivate these key educational pillars is recommended. پژوهش حاضر به دنبال تعیین نقش میانجی‌گری امید تحصیلی و خودکارآمدی تحصیلی در رابطه بین انتظارات تحصیلی ادراک شده والدین و بهزیستی تحصیلی دانش‌آموزان بود. روش پژوهش توصیفی از نوع همبستگی با مدل‌یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان دوره اول متوسطه شهر همدان در سال تحصیلی 1404-1403 بود که به روش خوشه‌ای چند مرحله‌ای، 394 نفر به عنوان نمونه پژوهش در نظر گرفته شدند. ابزارجمع آوری داده‌ها شامل پرسشنامه انتظارات تحصیلی ادراک شده والدین، بهزیستی تحصیلی ، امید تحصیلی و خودکارآمدی تحصیلی بود. به منظور تجزیه و تحلیل داده‌ها از همبستگی پیرسون و تحلیل معادلات ساختاری استفاده شد. طبق نتایج به دست آمده، رابطه مستقیم میان انتظارات تحصیلی ادراک شده والدین و بهزیستی تحصیلی معنادار نبود. همچنین نتایج به دست آمده از آزمون روابط میانجی‌گری توسط روش بوت استرپ نشان دهنده معناداری رابطه غیرمستقیم بین انتظارات تحصیلی ادراک شده والدین و بهزیستی تحصیلی به میانجی-گری امید تحصیلی و خودکارآمدی تحصیلی بود. از این رو با توجه به نقش محوری دانش‌آموزان و خانواده‌ها در نظام آموزشی، انجام مطالعات گسترده‌‌تر به منظور ارتقا و پرورش این ارکان مهم آموزشی، پیشنهاد می‌گردد.

https://jsli.shirazu.ac.ir/article_8806_a4c4da3e866cdd4fe418e737dcd580bf.pdf

دانشگاه شیراز مجله مطالعات آموزش و یادگیری 2228-5075 18 1 2026 03 21 Artificial Intelligence and Problem Solving Skill: Does Protean Talent Matter? هوش مصنوعی و مهارت حل مسأله: آیا استعداد پروتئین مهم است؟ 250 233 8812 10.22099/jsli.2026.8812 FA محمد جلالی دکتری تخصصی مدیریت دولتی – رفتار سازمانی، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه لرستان، خرم آباد، لرستان، ایران jalali.mo@fc.lu.ac.ir عادل صلواتی دانشیار گروه مدیریت، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج، سنندج، کردستان، ایران a.salavati@iauasdj.ac.ir مینا برائی دانشجوی کارشناسی ارشد علوم تربیتی – آموزش پیش دبستانی، واحد الکترونیکی دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران mi.baraei@gmail.com Journal Article 2026 03 18 The present study was conducted to examine the relationship between artificial intelligence and problem-solving skills and to explain the moderating role of protean talent among educational staff. This study employed a quantitative approach, a cross-sectional design, and a questionnaire-based survey method. The statistical population consisted of principals, assistant principals, and teachers at the lower and upper secondary levels in the city of Sanandaj, from whom 220 participants were selected using stratified random sampling. The psychometric quality of the instrument was assessed and confirmed through factor loadings, Cronbach’s alpha, composite reliability, content validity, convergent validity, and discriminant validity. Data analysis was performed using partial least squares structural equation modeling. The results indicated that artificial intelligence had a positive and significant relationship with problem-solving skills, and protean talent significantly moderated this relationship, such that at higher levels of protean talent, the effect of artificial intelligence on problem-solving skills was strengthened. These findings suggest that explaining and enhancing problem-solving skills in educational settings cannot be achieved solely by relying on technological capacities; rather, it requires simultaneous attention to individual readiness and motivational characteristics. The novelty of the study lies in providing an integrative explanation of the interaction between technological capacities and individual capital for a better understanding of problem-solving skills, which may offer practical implications for educational policymaking, the design of developmental interventions, and the strengthening of problem-solving capacity in learning environments. پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه هوش مصنوعی با مهارت حل مسئله و تبیین نقش تعدیل‌گر استعداد پروتئین در میان کارکنان آموزشی انجام شد. این مطالعه با رویکرد کمّی، طرح مقطعی و بهره‌گیری از پرسشنامه اجرا گردید. جامعه آماری شامل مدیران، معاونان و معلمان دوره‌های اول و دوم متوسطه شهر سنندج بود که از میان آنان 220 نفر با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای انتخاب شدند. کیفیت روان‌سنجی ابزار از طریق بارهای عاملی، آلفای کرونباخ، پایایی ترکیبی، روایی محتوا، روایی همگرا و روایی واگرا ارزیابی و تأیید شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری حداقل مربعات جزئی انجام گرفت. نتایج نشان داد هوش مصنوعی با مهارت حل مسئله دارای رابطه‌ مثبت و معنادار است و استعداد پروتئین این رابطه را به‌طور معناداری تعدیل می‌کند؛ به‌گونه‌ای که در سطوح بالاتر استعداد پروتئین، اثر هوش مصنوعی بر مهارت حل مسئله تقویت می‌شود. این یافته‌ها نشان می‌دهد تبیین و ارتقای مهارت حل مسئله در بستر آموزشی صرفاً با اتکا به ظرفیت‌های فناورانه کفایت نمی‌کند و مستلزم توجه هم‌زمان به آمادگی‌های فردی و ویژگی‌های انگیزشی است. نوآوری پژوهش در ارائه تبیینی تلفیقی از تعامل میان ظرفیت‌های فناورانه و سرمایه فردی برای فهم بهتر مهارت حل مسئله است؛ که می‌تواند دلالت‌های کاربردی برای سیاست‌گذاری آموزشی، طراحی مداخلات توسعه‌ای و تقویت توان حل مسئله‌ در محیط‌های یادگیری داشته باشد.

https://jsli.shirazu.ac.ir/article_8812_3a1c2fd17a9d803b002fd83db01af0aa.pdf

دانشگاه شیراز مجله مطالعات آموزش و یادگیری 2228-5075 18 1 2026 03 21 Exploring the Lived Experiences of Primary School Teachers and Students in the Sudden Transition from Face-to-Face Instruction to Virtual Instruction during Third Imposed War Crisis کاوشی بر تجارب‌زیسته معلمان و دانش‌آموزان دوره ابتدایی از انتقال ناگهانی آموزش حضوری به آموزش مجازی در بحران جنگ سوم تحمیلی 270 251 8814 10.22099/jsli.2026.8814 FA ملیکا اسکندری دانشجوی دکتری مطالعات برنامه‌درسی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. مرجان کیان دانشیار گروه مطالعات برنامه‌درسی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. Journal Article 2026 06 08 The present study aimed to explore the lived experiences of primary school teachers and students regarding the sudden transition from face-to-face education to online education during the Third Imposed War crisis. This qualitative study was conducted in the phenomenological approach in the academic year 2025–2026 in Abyek County, Qazvin Province, Iran, to understand the meanings of participants’ experiences in an unexpected and crisis situation. The research population consisted of primary school teachers and students in Abyek County who had direct experience of online education during the war. Using purposive criterion-based sampling, 13 participants (6 teachers and 7 students) who met the inclusion criteria were selected. Data were collected through in-depth semi-structured interviews and analyzed using Colaizzi’s seven-step method. The findings revealed that 7 main themes and 30 sub-themes were extracted from teachers’ experiences, while 6 main themes and 24 sub-themes were identified from students’ experiences. The results indicated that online education during wartime was more than a simple educational transition and involved multiple layers of shock, anxiety, technical challenges, psychological pressures, learning difficulties, feelings of longing, and the need for adaptation among both groups. Overall, understanding these experiences can provide a basis for educational policymaking in crisis situations. پژوهش حاضر با هدف کاوش در تجارب زیسته معلمان و دانش‌آموزان دوره ابتدایی از انتقال ناگهانی آموزش حضوری به آموزش مجازی در بحران جنگ سوم تحمیلی، در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴، در شهرستان آبیک، استان قزوین انجام شد. این مطالعه در چارچوب پارادایم کیفی و با رویکرد پدیدارشناسی صورت گرفت تا معنای تجربه‌شده توسط این گروه‌ها در شرایط بحرانی و غیرمنتظره روشن شود. جامعه پژوهش شامل معلمان و دانش‌آموزان دوره ابتدایی شهرستان آبیک، دارای تجربه مستقیم آموزش مجازی در دوران جنگ بود. با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند مبتنی بر ملاک، تعداد ۱۳ نفر (۶ معلم و ۷ دانش‌آموز) که معیارهای ورود به مطالعه را داشتند، به‌عنوان مشارکت‌کننده انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با بهره‌گیری از روش هفت‌مرحله‌ای کلایزی تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد در بخش معلمان، ۷ مضمون اصلی و ۳۰ مضمون فرعی و در بخش دانش‌آموزان، ۶ مضمون اصلی و ۲۴ مضمون فرعی استخراج شد. نتایج نشان داد تجربه آموزش مجازی در بستر جنگ، فراتر از یک تغییر آموزشی ساده بوده و لایه‌هایی از شوک، اضطراب، چالش‌های فنی، فشارهای روانی، اختلال در یادگیری، دلتنگی و نیاز به سازگاری را برای هر دو گروه ایجاد کرده است. در مجموع، انتقال ناگهانی آموزش در بستر جنگ، پیامدهایی چندلایه و عمیق داشته و فهم این تجارب می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری آموزشی در شرایط بحران فراهم آورد.

https://jsli.shirazu.ac.ir/article_8814_3e0b6ac88082e6753a168d3d34b176b5.pdf