تاب‌آوری اخلاقی تحصیلی: از مفهوم سازی تا سنجش

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روان‌شناسی تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شیراز

2 استاد رشته روان‌شناسی تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی،‌ دانشگاه شیراز

3 دانشیار رشته روان‌شناسی تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی،‌ دانشگاه شیراز

10.22099/jsli.2020.5566

چکیده

هدف پژوهش حاضر مفهوم‌سازی سازۀ تاب‌آوری اخلاقی تحصیلی و تهیه ابزاری جهت سنجش آن و تعیین خصوصیات روان‌سنجی آن بود. تاب‌آوری اخلاقی تحصیلی به عنوان ظرفیت حفظ و بازیابی یکپارچگی در مواجهه با دشواری‌های اخلاقی مربوط به حوزه آموزش و تحصیل و به عنوان بعد جدیدی از سازۀ تاب‌آوری اخلاقی مفهوم‌سازی شد. مقیاس تاب‌‌آوری اخلاقی تحصیلی با 26 گویه و از طریق مصاحبه با دانشجویان، ‌بررسی کدهای اخلاق حرفه‌ای آموزش و با الهام از ابزارهای موجود در رابطه با پریشانی اخلاقی تهیه شد. به منظور بررسی خصوصیات روان‌سنجی مقیاس 500 نفر از دانشجویان (330 دختر و 170 پسر) دانشگاه شیراز به روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای انتخاب شدند و به مقیاس تاب‌آوری اخلاقی تحصیلی پاسخ دادند. همچنین برای بررسی روایی همگرای مقیاس از پرسش­نامه‌های تاب‌آوری کانر و دیویدسون، کارآمدی اخلاقی،‌ هویت اخلاقی، احساس شرم و گناه و عدم درگیری اخلاقی استفاده شد. نتایج تحلیل عاملی اکتشافی به روش مؤلفه‌های اصلی با چرخش واریماکس در نیمی از نمونه، حاکی از وجود سه عامل در مقیاس بود که به ترتیب عدم رعایت احترام، عدم تعهد و عدم رعایت عدالت و انصاف نام‌گذاری شدند. نتایج تحلیل عاملی تأییدی در نیمۀ دیگر شرکت کنندگان، نیز مؤید ساختار سه عاملی مقیاس تاب‌آوری اخلاقی تحصیلی بود. شواهد مربوط به روایی همگرای مقیاس نیز مؤید روایی سازه این مقیاس بود. ضریب پایایی آزمون به روش آلفای کرونباخ برای خرده‌ مقیاس‌های عدم رعایت احترام،‌ عدم تعهد، عدم رعایت عدالت و انصاف و نمره کل مقیاس محاسبه شد که تمامی ضرایب حاکی از همسانی درونی قابل قبول زیر مقیاسها و نمرۀ کل مقیاس بود. در مجموع، نتایج پژوهش مؤید آن بود که مقیاس از روایی و پایایی لازم جهت سنجش تاب­آوری اخلاقی تحصیلی برخودار است. نتایج بر مبنای شواهد پژوهشی و نظری مورد بحث قرار گرفته است.

کلیدواژه‌ها